تئوري عدم خشونت و حركت ملي و دموكراتيك ما « آذربايجان » يونيس زارعيون
همراه شدن حركت ملي و دموكراتيك مردم آذربايجان با جنبشهاي خشونت گريز و شالوده حركت ملي بر مفاهيم فرهنگي در گذشته و استنباط مفاهيمي چون آزادي، حقوق برابر، پيشرفت اقتصادي و فرهنگي و در يك كلام اعاده حقوق انساني در فضاي گفتمان حركت ملي، فضاي پيشرفت حركت ملي را مركز تفكر و گفتمان انديشه هاي مخالف با حركت ملي پيش رانده است.
هزينه هاي گزافي كه جنبش دانشجوئي آذربايجان متحمل مي شود و در مورد اخير نيز دستگيري فعالين دانشجوئي دانشگاه تبريز و هم دستگيري چهره هاي سياسي و ايدئولوژيك حركت ملي در يك مهماني افطاري در چند روز پيش، چشم انداز تازه اي از سوي خبرگذاري هاي موافق و مخالف آرمانهاي حركت ملي گشود.
سايتهائي كه از منظر بدبينانه به دستگيري مراسم افطاري پرداخته و در آن اتهاماتي چون وجود فعالين ملي در تهران و مشكوك بودن مراسم افطاري كه يك مراسم مذهبي كه از صدر اسلام تا كنون دوام و قوام داشته است و اعتراف سايتها و خبرگذاري هاي فوق به غيره منتظره بودن چنين برخوردي كه البته بعد از چند روز روزه سكوت از طرف سايتها و خبرگذاري هاي فوق مجبور به انعكاس آن شدند. همه و همه نشان از عزم گسترده فعالين حركت ملي به تعريف و نشان دادن حركت ملي و هويت خواهانه مردم آذربايجان به عنوان حركتي پيشرو كه هرگونه خشونت طلبي را نفي مي نمايد دارد.
تقريبا تمام دستگير شدگان مراسم افطاري كساني هستند كه در روزنامه هاي آذربايجان براي حركت ملي مردم خويش قلم زده اند، و مورد مهم اينكه هيچ گونه وسائل غير مجاز در اين مراسم افطاري بدست نيامده تا بهانه اي براي غير دموكراتيك خواندن حركت كه بعضا از طرف گردانندگان سايتهاي موسوم به چپ و نژادپرستاني كه در كل از برسميت شناختن خواسته هاي مردم آذربايجان سرباز زده و خود را به نديدن و در مواردي نفهمي زدا ه اند.
حال آنكه جبهه ايدئولوژيك حركت ملي سعي در شكافتن فضائي كه در آن تفكر غير عقلاني كه عمدتا حاصل فرآيند گفتمان غالب توسط ابزارهاي در اختيار گرفته شده گروه غالب كه هدف جريان فوق به حاشيه راندن تفكر هويت طلباني است كه حاضر به تسليم در برابر گفتمان « 1- معرفتي 2- فاشيستي 3- درجه دوم بودن قوميت آذربايجان» كه سعي در تسلط بر افكار جامعه آذربايجان با توسل به زور ودر مواردي اجبار فيزيكي، توهين، تحقير و ... مي باشد.
حركت ملي و مدني آذربايجان كه حتي در چهره هاي افراد ايدئولوژيك خود نيز شرح و بسط يافته است. چنانكه در تعريف آنان عنوان « فعالين مدني » استفاده مي شود، پايه هاي انديشه خود را در جغرافيائي پايه نهاده است كه از هر طرف آن صداي خشونت و سركوب شنيده مي شود. مسائل كنوني قفقاز و بحران گرجستان و مسئله قره باغ در شمال آذربايجان ايران و در قسمت جنوب شرقي و مسئله كردستان و خشونت هاي گروهك هاي موسوم به پژاك و در جنوب نيز مسائل اهواز كه هراز چند گاهي به خشونت منجر مي شود.
حركت ملي و مدني آذربايجان بعد از يك تجربه تقريبا طولاني مبارزاتي اساسهاي خود را بر پايه جنبش عدم خشونت كه هم اكنون در دنيا به عنوان شيوه هاي پذيرفته شده و نهادينه شده در راه مبارزه براي ايجاد انديشه دموكراسي و حاكميت دموكراتيك مي باشد بنا گذارده است.
يكي از اهداف مهم كه جنبشهاي خشونت گريز دنبال مي كنند ايجاد يك « حاكميت متعادل و مناسب » مي باشد. در نظر جنبشهاي خشونت پرهيز تمرين دموكراسي فرآيند همبستگي مسالمت آميز و گذر دموكراتيك بر پايه گفتمان صلح و عدم خشونت ميان نهادهاي دموكراتيك در صورت وجود! مي باشد.
نزد فعالين سياسي و تئوري پردازان عدم خشونت در دنيا، دموكراسي نه تنها يك « راه حل سياسي براي سازماندهي جامعه سياسي » بلكه نگرش و رويكردي متفاوت و نو نيز به مسئله قدرت مي باشد.
پس مي توان گفت دموكراسي و عدم خشونت جدا ناپذير و تركيبي از هم هستند كه در صورت تحقق چنين ايده اي و ايجاد نهادهاي دموكراتيك، جامعه بسوي تقويت و تحكيم ملزومات جامعه مدني و شعور جمعي براي حكومت دموكراتيك و ايجاد دموكراسي در آن با توجه به وجود نهادهاي دموكراتيك به حقوق تعريف شده اقليت نيز پرداخته شده و فضائي بوجود آيد كه در آن هيچ انساني از هيچ قوميتي اجحاف و تخطي و توهين به خاطر خواسته هاي انساني نشود. در صورت برقراري چنين دموكراسي در جامعه، افراد و انسانهاي حركت ملي ما و ساير انسانهاي زيست كننده در حوزه جغرافيائي و در پوشش حاكميت دموكراتيك به خاطر انساني كه هستند مورد احترام و ستايش قرار مي گيرند نه بخاطر آنكه بايد باشند و در غير اين صورت توهين و تحقير و منع شدن از حقوق مسلم اجتماعي در انتظار آنها باشد.
در تعريف دموكراسي كه معني آن حكومت مردم تعبير مي شود، همگان يعني همه مردم در تشكيل و قدرت دموكراسي هم شريك و هم سهيم هستند. قدرت داشتن و شريك بودن در دموكراسي به معناي مشاركت در تصميم سازي هاي جامعه بوده كه در آن سرنوشت تك تك افراد مشاركت كننده مورد نظر مي باشد. در غير اينصورت دموكراسي موجود نبوده و تنها نمايشي از آن براي معرفي به افراد مخاطب باقي خواهد ماند.
ماهاتما گاندي رهبر فقيد هند و يكي از بزرگترين شخصيت هاي تاريخ به عنوان نماد عدم خشونت قرن حاضر مي گويد: « قدمت انديشه عدم خشونت به قدمت كوهها و تپه هاست. » انديشه هاي گاندي از اين جهت در دنياي مبارزاتي حائز اهميت است كه او از معدود كساني بود كه ثابت نمود كه مي توان از تئوري عدم خشونت در مقياس وسيع به جهت گيري به سوي حاكميت دموكراتيك قدم برداشت.
عدم خشونت در ديدگاه گاندي در بر دارنده چيزهائي بسيار بزرگتر از سلاحهاي هسته اي است و بيش از هر چيز با انديشه دموكراسي در قالب خود مختاري مرتبط است.
معاني انديشه عدم خشونت از ديدگاه گاندي را مي توان در نوشته هاي او كه در نشريه خود با نام « هاريجان » در فوريه 1946 نوشته است، يافت.
گاندي مي نويسد: « تكامل عدم خشونت به معناي اجراي برنامه دست يابي به كسب قدرت نيست. بلكه برنامه ايجاد گذر در مناسبات و رساندن آنها به گذار مسالمت آميز در قدرت است. »
شالوده تفكر گاندي در تئوري خشونت نوعي تمركز زدائي دموكراتيك است كه خود گاندي آنرا « پانچايات راج » يعني « جمهوري دهكده ها » مي نامد. در دكترين سياسي گاندي حاكميت دموكراتيك پيش فرض و بديهي انگاشته مي شود. « همانگونه كه فعالين حركت ملي از آن به عنوان فدراليسم و عدم تمركز سياسي و تكه تكه شدن قدرت و امكانات، سياسي، اجتماعي و اقتصادي در محدوده مشخص تعبير مي كنند. »
حال بايد توجه نمود كه اشخاصي مانند گاندي و ديگر نظريه پردازان و عمل گرايان در محدوده تئوري عدم خشونت در قاره آسيا به ما مي آموزند كه حركت بسوي حاكميت دموكراتيك و تداوم بخشيدن و ساختن جامعه مدني كه بر اساس احزاب مستقل سياسي و مردم جدا از قدرت و ان-جي-او ها و تشكلهاي كثرت گراي مردمي كاري است بي وقفه و مستمر كه نيازمند توجه و تمركز گرائي و مسئوليت پذيري تك تك انسانهاي موجود در اتمسفر فكري چنين تئوري است
در اينجا بد نيست تا نظر يكي ديگر از رهبران و عملگرايان تئوري عدم خشونت « دالائي لاما » را در تاييد تئوري عدم خشونت بياورم. دالائي لاما گفته است: « درست است كه هيچ نظام حكومتي كامل نيست، اما دموكراسي نزديكترين شيوه به گوهر ذاتي انساني است و بزرگترين خدمت را براي بذر افشاني و ترويج مسئوليت جهاني بدست مي دهد. » عمل به تئوري عدم خشونت و گذر جوامع به سوي دموكراسي كه مع الاسف در خاور ميانه با مشكلات عديده اي روبروست همواره مبين اين مطلب خواهد بود كه افراد انساني با هم برابرند، آنچنان كه قانون اساسي جمهوري اسلامي نيز بر برابري اقوام در اصل 19 خود اشاره دارد. « مردم ايران از هر قوم و قبيله كه باشند از حقوق مساوي برخوردارند و رنگ پوست و نژاد، زبان و مانند اينها سبب امتياز نخواهد بود.»
و شعار فعالين حركت ملي به اجراي قانون اساسي و اعاده حقوق اساسي مردم در ايران نيز مي تواند پيش زمينه ايجاد اين چشم انداز گسترده در سطح كشور براي فعاليت گروههاي قومي اعم از تورك و تركمن و كرد و عرب و بلوچ و ... ايجاد نمايد كه فعالين سياسي در كشور با تاكيد بر بديل هاي تئوري عدم خشونت اولا راههاي خشونت گريز را در جامعه رواج دهند كه اين امر در مرحله اول منجر به ايجاد حس همدلي و احترام متقابل در بين گروههاي سياسي و قومي در كشور خواهد شد چرا كه گروههاي سياسي در ايران كه اكثرا در پايتخت مشغول به فعاليت هستند همه و همه در جهت حذف همديگر تلاش نموده و مسئولين بلند پايه همديگر را متهم مي نمايند كه رفتار فوق در طبقات پايين جامعه و گروههاي جوان سياسي نوعي آموزش غلط سياسي را منجر خواهد شد تا در صورت به عرصه رسيدن جوانان امروز حذف كنندگان و تهمت زنندگان فردا باشند. حركت ملي مردم آذربايجان در قالب « حركت ملي آذربايجان » و ظهور جريان فوق در چهره هاي ايدئولوژيك و خشونت گريز خود مي تواند الگوئي از يك حركت مدني و خشونت گريز در پر خشونت ترين نكته جهان كه خاور ميانه باشد براي تحقق حقوق انساني به نمايش بگذارد